Özel Esayan Ermeni Ýlköðretim Okulu ve Lisesi

DÝKKAT DAÐINIKLIÐI VE NEDENLERÝ

Günümüzün hýzlý yaþam temposu içinde, hayatýndan memnun olan kiþilerin sayýsý azalmakla birlikte, yaþama iliþkin þikâyet konularý da o denli artmýþtýr. Bazýlarý unutkanlýktan ve dikkatsizlikten þikâyetçi olurken, bazýlarý da motive olamamaktan yakýnýrlar. Birçok anne-baba da çocuklarýnýn baþarýlý olabileceðini düþünürken, diðer yandan baþarýsýzlýklarý durumunda da "ah bir konsantre olabilse çok baþarýlý olacak" þeklindeki ifadelerde bulunurlar. Kýsacasý, günümüzde yaþam hedeflerini gerçekleþtirmede baþarý konusu çok önemli iken, baþarýda da dikkat faktörünün önemi de yadsýnamaz.
"Dikkat", bir hedefe yönelik bilinçli ve yoðun algýya denir. En genel anlamýyla "zihinsel bir faaliyetin odaklaþmasýdýr". Dikkatin yapýsýnda, zihinsel bir uyarýlmýþlýk hâli ve seçme iþlemi vardýr. Zihin dýþ dünyadan gelen uyarýcýlarý almaya hazýr hâldedir, uyarýcýlarý fark eder ve karþý karþýya olduðu büyük miktardaki uyarýcýlar arasýndan, amacýna uygun olanlarý seçer. Bu süreci yönlendiren unsur "dikkat" mekanizmasýdýr.
Dikkati toplamayý öðrenmek, baþarý sürecinde çok önemlidir. Dikkatini toplayabilen öðrenci, bütün düþüncelerini yönetebilir. Öðrenci, dahi bile olsa, dikkatini toplayamýyorsa, baþarýlý olmasý zordur.

Dikkati etkileyen iç etmenler:

Dikkatin belirli bir yöne çevrilmesi, insanýn ihtiyaç, ilgi, merak ve duygularýna baðlýdýr. Örneðin; aç olan birinin dikkatini pastanedeki yiyecekler, tok olan birinin dikkatini içecekler çeker

Dikkati etkileyen dýþ etmenler:

Uyarýcýnýn kuvvet ve hacmi ( güçlü bir ýþýk, ses ve koku)

Aþýrý zýtlýklar (buðday tarlasýnda bir gelincik)

Hareket eden uyarýcýlar (tiyatroda oturanlarýn arasýndan birisinin ayaða kalkmasý)

Yenilik ve tanýþýklýk (sýnýfa yeni gelmiþ bir öðrenci)

Alýþýlmýþýn dýþýndaki uyarýcýlar (çok uzun veya çok kýsa biri)

Tekrarlar (yinelemeler)

Dikkatin Çeþitleri:

Dikkatin bir süre odaklanabilmesi (uzanýþ/konsantrasyon)

Çoklu uyaranlardan seçme becerisi (yönlenmiþ dikkat)

Kiþisel veya kimi nedenlerle belli uyarana yönelmek (seçici dikkat)

Ayný anda birden fazla uyarana yönelmek ve birinden ötekine geçebilmek (bölünmüþ dikkat)

Bir uyarana yoðunlaþabilmek (odaklanma)

Bir öðrencinin ders çalýþýrken, ders dinlerken, test çözerken veya sýnav olurken dikkat sorunu yaþamasý için mutlaka dikkat eksikliði ve hiperaktivite bozukluðu (DEHB) yaþýyor olmasý þart deðildir. Ortada böyle bir sorun olmasa da öðrenciler, dikkatlerini toparlamakta zorlanabilirler. Günümüzde öðrenci olsun olmasýn, bütün insanlarýn dikkatinin kolayca daðýlmasýnýn nedenleri arasýnda, birbirinden farklý yüzlerce uyarana maruz kalýnmasý bulunmaktadýr. Baþta öðrencilik olmak üzere, görev ve sorumluluklara dair dikkatin, bu uyaranlarýn arasýnda kaybolduðu bir gerçektir.

Ailenin dikkat etmesi gerekenler:

Dikkat sorunu yaþayan öðrencilerin, çalýþma ortamý ve çalýþma planlarý yapýlandýrýlýrken, dikkat daðýtýcý unsurlardan arýndýrýlmasý gerekir. Karmaþýk bir çalýþma planý ve daðýnýk bir çalýþma odasýnda, öðrencilerden yeterince dikkat ve konsantrasyon beklenmemelidir.

Duygusal ihtiyacý karþýlanmayan çocuklar, öfkeli, gergin ve huzursuz olmakla kalmamakta, ayný zamanda dikkatlerini de toplayamamaktadýrlar.

Aileler çocuklarýndan, ne tür ve hangi seviyede bir beklenti içerisinde olduklarýný sýklýkla dile getirerek onlarýn çalýþmasýný saðlamayý amaçlarlar. Oysa böyle bir yaklaþým, öðrenciyi masada tutmak gibi bir sonuç doðursa da, dikkatin daðýlmasý ve konularý anlayamama gibi olumsuz sonuçlarý da beraberinde getirmektedir.

Aile tepkisel bir tutum ile bir çok þeye karþý çýkýyorsa, çocuk olumsuz duygularýn etkisi altýnda kalarak, duygusal enerjisini yitiriyor, bu da dikkatin toplanamamasýna yol açýyor olabilir.

Çocuk içinde bulunduðu eðitim gerçekleri ile (okulunun beklentileri, ülkemizdeki sýnav sistemi, … vb.) barýþýk olursa, duygusal enerjisi artacaðýndan dikkat düzeyi de kendiliðinden artmýþ olacaktýr.

Ders çalýþýrken dikkat toplamada öðrenciye öneriler:

Çalýþmaya baþlamadan önce, öðrencinin neleri öðrenmesi gerektiði ile ilgili beklentilere sahip olmasý ve çalýþtýðý konu ile ilgili hangi özellikleri kazanmasý gerektiðinin farkýnda olmasý, öðrencinin dikkatini toplamada yararlý bir yoldur.

Çalýþýlacak konunun, öðrenme hedeflerini ve konu sonunda hangi sorulara cevap verilmesi gerektiðini incelemek, çalýþýrken dikkatin önemli noktalara verilmesini saðlar. Çalýþmanýn baþýnda, konunun genel yapýsýný gösteren bir zihinsel þemanýn kazanýlmasý, öðrenciye yardýmcý olabilir. Zihinsel þemanýn kazanýlmasýndaki en etkili yol, konu sonlarýnda bulunan özet kýsýmlarý, konu içinde bulunan bilgi kümeleri arasýndaki baðlantýlarý gösteren grafik ve þemalarý incelemektir.

Belirli bir düzeyde stres seviyesinin, dikkati yoðunlaþtýrmada ve baþarýyý artýrmada olumlu etkisi bilinmektedir. Ancak aþýrý stres dikkati bloke ederken, hiç stresin olmamasý da dikkat daðýnýklýðýna yol açabilir.

Öðrenciler gördükleri her yeni konuyu birbiri ile iliþki içerisinde sýraya koyar ise dikkatleri de olumlu etkilenecektir. Sistematik bilgi, dikkati arttýran en temel unsurlardan biridir. Odasý daðýnýk iken öðrencinin dikkati daðýlýr, bilgileri daðýnýk iken dikkati daðýlmaz mý? Elbette ki daðýlýr.

Öðrenciler mutlaka gördükleri her dersin konusunu, önceki derslerin konularý ile iliþkilendirmeliler ve o bilgiyi diðer bilgilere baðlayarak anlamlandýrmalýdýrlar. Beyin anlamlandýrýlmamýþ, iliþkilendirilmemiþ olan bilgiye yoðunlaþamaz. Onu, kýsa sürede bellekten atar.

Öðrencilerin, ders baþarýsýna iliþkin, kendilerinden beklentileri de dikkat toplamada önemli bir unsurdur. Hedefi, yapabileceðinin altýnda olan öðrencilerde de, dikkat sorunu gözlenmektedir.

Öðrencilerin dikkatini arttýran diðer önemli bir etken de, plan ve program yaparak çalýþmaktýr. Beyin bir sonraki hamleyi göremez ise, kiþi aþýrý strese kapýlýr ve bu da dikkat daðýlmasýna yol açar. Bu nedenle, dikkati yükseltmenin en pratik ve kýsa yollarýndan biri, plan ve programa uygun çalýþmaktýr.